حدود 5/2 قرن پیش کلر در سوئد کشف گردید. نخستین باری که از کلر به عنوان گندزدا در تصفیه آب آشامیدنی استفاده شد در سال 1896 و مخصوصاً در سال 1897 به دلیل شیوع بیماری تیفوئید در انگلستان بود که کلر برای استریل نمودن خطوط انتقال آب آشامیدنی مورد استفاده قرار گرفت.
کلر یکی از پرمصرفترین مواد شیمیایی گندزدا، در تصفیه آب و پساب است، این عامل اکسید کننده قوی، در موارد زیر به کار میرود:
- ضدعفونی کردن
- کنترل میکروارگانیمها
- حذف آمونیاک
- کنترل طعم و بو
- کاهش رنگ
- تخریب مواد آلی
- اکسایش سولفید هیدروژن
- اکسایش منگنز
- اکسایش آهن
عوامل موثر بر عملکرد ضدعفونی با کلر
عوامل مهمی که در بازده ضدعفونی با کلر موثرند و تا به امروز شناخته شدهاند، عبارتند از:
- بازده میکربکشی کلر و ترکیبات مختلف آن
- اهمیت اختلاط اولیه
- واکنش نقطه شکست
- زمان تماس
- مشخصات آب و فاضلاب
- مشخصات میکروارگانیسمها
برای آنکه چارچوبی برای بررسی این عوامل فراهم گردد، لازم است مشخص شود امروزه بازده فرآیند کلرزنی را چگونه میسنجند و نتایج آن را چگونه تحلیل میکنند.
کنترل مقدار مصرف کلر
مقدار مصرف کلر را میتوان به چند روش کنترل کرد. سادهترین راه کنترل دستی است. در این روش متصدی آهنگ تغذیه کلر را برحسب نیاز تغییر میدهد. معمولاً مقدار کلر را بر اساس اندازهگیری کلر باقیمانده پس از گذشت 15 دقیقه از زمان تماس، تعیین میشود. تزریق کلر به نحوی تنظیم میشود که غلظت کلر باقیمانده ppm 5/0 باشد. روش دیگر عبارت است از هماهنگ کردن آهنگ جریان کلر با آهنگ جریان آب. آهنگ جریان آب یا فاضلاب را به کمک یک جریانسنج مقدماتی نظیر اندازهگیرهای مغناطیسی، ناوه پارشال یا لوله پیتو اندازه میگیرند.
عوامل موثر در ضدعفونی با کلر
پنج عامل زیر روی عملکرد کلر موثرند:
- غلظت کلر
- زمان تماس
- درجه حرارت
- PH
- مواد موجود در آب
غلظت کلر و زمان تماس
از بین رفتن ارگانیسمها مستقیماً متناسب با غلظت کلر و زمان تماس است. یعنی اگر غلظت کلر در آب کاهش یابد، زمان تماس باید افزایش پیدا کند و یا بر عکس تا در میزان امکان نابودی میکروارگانیسمهای آب تغییری حاصل نگردد. برای مثال باقیمانده کلر ترکیبی که یک گندزدا ضعیفی است در مقایسه با کلر باقیمانده آزاد به غلظت و زمان تماس بیشتری نیاز دارد تا میکروارگانیسمهای آب را از بین ببرد، بنابراین هنگامی که زمان تماس میان نقطه افزایش کلر به آب و محل مصرف آن کوتاه است (برای مثال ده دقیقه) فقط کلر باقیمانده برای رسیدن به غلظت کافی کلر خیلی مهم است. معمولاً مقدار کلر باقیمانده آزاد در منتهی الیه شبکه توزیع آب را باید حداقل به ppm 3/0 رسانید.